Cis – drewno cisowe

Cis to drzewo osiągające średnie rozmiary – jego maksymalna wysokość waha się między 15 a 20 metrami, zaś średnica zazwyczaj wynosi około pół metra. Cis najłatwiej jest spotkać w strefie klimatu atlantyckiego, co oznacza, że zasięg jego naturalnego występowania w naszym kraju pokrywa się z północną i wschodnią jego częścią, od Wybrzeża do pasa między Szczytnem, Bydgoszczą i Przemyślem. Charakterystyczną cechą tych drzew jest dwupienność – każdy cis składa się z dwóch pni, z których każdy jest osobnikiem innej płci. Na całym świecie występuje niecałe dziesięć naturalnych odmian cisa i całe mnóstwo stworzonych przez człowieka odmian krzyżówkowych.

Cis – charakterystyka

Kora chroniąca drewno cisowe jest dość cienka i przybiera odcienie od czerwonego aż do ciemnobrązowego. Twardziel i biel tego drewna są dobrze oddzielone – pierwsza część wyróżnia się ciemnym kolorem – może być brązowa, pomarańczowa, mahoniowa bądź nawet fioletowa – zaś druga jest znacznie jaśniejsza i przybiera kolor żółtawy bądź biały. Następną charakterystyczną cechą tego drewna jest to, że w ogóle nie zawiera ono żywicy. Podobnie nie posiada ono charakterystycznego zapachu, ma to za to dość specyficzny, gorzkawy smak. Warto pamiętać, że cis klasyfikowany jest jako drewno biologicznie aktywne i może powodować podrażnienia skóry oraz błon śluzowych – dlatego przy jego obróbce zaleca się szczególną ostrożność.

Drewno cisowe – parametry techniczne

Cis jest drewnem niezwykle cenionym z uwagi na jego twardość, pod względem której wśród krajowych dorównuje mu jedyne jesion. Często wykorzystywany jest także ze względu na bardzo ozdobny charakter – pod tym względem z kolei porównywany jest do takich gatunków, jak jodła.

Cis dobrze się suszy, jest odporny na pęknięcia i kurczenie, a także dobrze utrzymuje swój pierwotny kształt. Dobrze znosi również sklejanie, nie sprawia także problemów przy obróbce powierzchni, doskonale przyjmując bejce, oleje i lakiery. Kłopotów z cisem nie będziemy mieli również przy obróbce mechanicznej tego drewna – z łatwością można je skrawać i strugać, a sam surowiec nie jest łupliwy i giętny.

Jeśli chodzi zaś o wady drewna cisowego, warto powiedzieć o wspomnianej już jego biologicznej aktywności, a także wspomnieć o jego dużej wadze, widlastości, zbieżystości oraz mogących w nim występować krzywiznach.

Cis i ciekawostki

Na zdjęciu po lewej znajduje się najstarszy cis w Polsce – cis Henrykowski, którego wiek ocenia się na ok 1200 lat. Wiekowe drzewo rośnie w Henrykowie Lubańskim na Dolnym Śląsku.

Cis i jego zastosowanie

Jako drewno o tak istotnych zaletach, cis znajduje bogate zastosowanie w przemyśle drzewnym. Wykonuje się z niego doskonałe okleiny oraz galanterię drewnianą, czyli akcesoria takie jak łyżki, fajki czy grzebienie. Poza tym, często wykorzystywany jest w budownictwie, gdzie służy do produkcji pali oraz rzemiośle artystycznym, gdzie wykorzystuje się go w snycerstwie i intarsji. Od wieków drewno cisowe cenione jest również jako doskonały materiał do wytwarzania łuków oraz kusz.

Doskonale znane są także właściwości lecznicze drzew cisowych. Medycyna wykorzystuje jego korę i igły, które w ludowym lecznictwie wykorzystywane były jako środki poronne czy przeciwrobacze. Ostatnimi czasy coraz więcej uwagi poświęca się jego możliwościom w walce z chorobami nowotworowymi, za które odpowiada znajdująca się w jego igłach diapertyna.

Ceny tarcicy cisowej kształtują się około tysiąca złotych za metr sześcienny.

Zdjęcia: hisks via SXC, Wikipedia, Wooddatabase.